Waarom is Jezus wit?

Dagelijks verbaas ik me over de blinkende portretten op ereplaatsen van een man die eruitziet als een Deen met lang haar.

Ik ben neergestreken in Kerala, de zuidelijke deelstaat van India, in een behoorlijk christelijk gebied. Veel christelijker dan ik had verwacht. ’s Ochtends hoor ik de gebedsoproep uit de moskee komen, maar ik zie vooral kerken, kleine tempeltjes en zelfs een reusachtige kathedraal.

In die kerken, in restaurants en veel huizen zie ik grote en kleine beelden en vooral veel portretten van die bleke man met zijn sluike haar.

De eenvoudige verklaring is dat de missionarissen hun heilige beelden meenamen in het kielzog van de Portugese koloniale expedities naar India. 

Beelden die in de Middeleeuwen hun ‘Europese’ uiterlijk kregen en in het kielzog van Vasco da Gama de wereld over gingen. Sommige bronnen zeggen dat de Italiaanse renaisssancekunst de doorbraak gaf naar deze religieuze kunst die tot op heden dominant is overal ter wereld. Mijn indruk hier in Zuid-India doet meer Middeleeuws aan met die statische houdingen en uitdrukkingsloze gezichten. 

Alleen de Jezus die ik zag op een poster voor een jongerenevenement straalde breed uit, als een Hollywoodster. Niet een Bollywoodster, deze Jezus die de Indiase jeugd moet verleiden, lijkt meer op een Engelse rockstar uit de jaren zeventig. 

Processie

Met verbazing zag ik een processie rond een kerk van mannen die gezegend zijn met huidstinten variërend van latte via cappuccino naar een double shot espresso. Gehuld in processiekledij van verschillende kleur rood, groen en blauw droegen zij de heilige beelden in een ronde om de kerk. Allemaal levensechte afbeeldingen van spierwitte mensen. 

Na me een aantal dagen hierover te hebben verbaasd, ben ik eens gaan rondvragen. Dat koloniale verhaal kennen we wel, maar hoe denken de locals hierover? 

Zien zij de representatie van hun heilige beelden als een erfenis van de Portugezen? 

Neen, in m’n journalistieke onderzoekje wordt het als vanzelfsprekend ervaren dat die beelden er zo uitzien. 

Maar, zo vraag ik, heeft er geen enkele adaptatie plaatsgevonden naar meer bij jullie horende beelden? Of beelden die refereren aan het vierduizend jaar oude Hindoeïsme? Ik werd aangekeken alsof ik niet van deze wereld ben. 

Een van de ondervraagden nam mijn naïviteit serieus en legde geduldig uit dat ‘zwart’ wordt geassocieerd met stof en roet. En wit met zuiver. Dat ‘hoe lichter hoe beter’ hier nog altijd heerst, merk ik dagelijks. Ik word voortdurend aangesproken want wit is behalve een potentiële ATM vooral een bijzonderheid waar men graag een praatje mee maakt. Op een boottochtje met alleen locals werd me na afloop gevraagd of ik een dankwoordje wilde uitspreken. Alsof ik Máxima zelf ben.

Waarschijnlijk zwarte krullen 

De mooiste reactie op mijn vraag: Waarom is uw Jezus wit? kwam van de eigenaresse van het Spice Root Restaurant, een kleine onderneming tegenover de Santa Cruz kathedraal op Kochi’s Jacob Road. 

De eigenaresse zei met een aandoenlijke glimlach kijkend naar haar Jezusportret:

‘Omdat Jezus een jood is’. 

Nog voordat ik kon repliceren: ‘Jezus had waarschijnlijk zwarte krullen en een huidskleur die meer lijkt op die van uw man’, daalde een ander kwartje. 

Als meer christenen hier de overtuiging hebben dat Jezus een jood is (hetgeen klopt, maar in het westen is dat verdwenen uit het dominante christelijke verhaal) dan snap ik beter waarom het woord jood hier in zo’n hoog aanzien staat.  

Jew Town, Jew Road, Synagogue Lane, de Paradesi synagoge zelf, het zijn allemaal plaatsen van trots, hier in Fort Kochi. ‘s Ochtends worden de pittoreske straten van Jew Town bevolkt door professionele fotografen die hun camera richten op fraai geklede stellen en hele families in traditionele sari’s en kurta’s (de lange gewaden voor mannen). 

Ik glimlachte naar de dame van het restaurant. Als beelden al bijna vijfhonderd jaar een godsdienst representeren waar je graag bij wilt horen, wie ben ik om te beschrijven hoe een doorsneejood uit Bethlehem er waarschijnlijk uitzag rond het begin van de gebruikelijke jaartelling. 

Laat hem Deen zijn, een Italiaanse Renaissanceman of desnoods lijken op een Portugese of Hollandse missionaris. 

Alleen dat ‘wit is zuiver’ blijft schuren. Ik wens allen in Kerala een Brown is Beautifull beweging toe. 

* titel met een knipoog naar de recente tentoonstelling in het Amsterdamse Joods Museum met de titel: Zijn Joden Wit? 

zie Jew Town Stories #1: Jewish History en Pancakes

cover: Portretten in Restaurant Spice Root, Fort Kochi; foto Bloom, 2026