Het driekleurige viooltje (Viola tricolor) wordt in het Ivriet de ‘Amnon en Tamar-bloem’ genoemd.
De modale Israeli heeft geen flauw idee waarom deze mooie bloem de naam draagt van een de meest tragische gebeurtenissen die zich aan het hof van koning David heeft afgespeeld.
In Pirkee Awot (de Spreuken der Vaderen, Hoofdstuk 5, 19) wordt de tragedie die zich tussen Amnon en Tamar afspeelde, gepresenteerd als het prototype van een vergankelijke liefde:
Wanneer liefde alleen maar aan iets bijkomstigs is gebonden, dan houdt als het bijkomstige ophoudt ook de liefde op. Maar onbaatzuchtige liefde houdt nooit op. Wat is een voorbeeld van liefde die aan iets bijkomstigs gebonden was? Dat was de liefde van Amnon voor Tamar. En die niet gebonden was aan iets? Dat was de liefde van David en Jehonatan
Amnon en Tamar
In deel twee van het boek Samuel, Hoofdstuk 13, wordt het verhaal vertelt van Davids oudste zoon, Amnon. Deze was tot over zijn oren verliefd op Tamar, zijn mooie halfzuster (koning David was ook haar vader, maar zij deelden niet dezelfde moeders) en bedacht een list om alleen met haar te zijn. Een vriend adviseerde hem om ziekte te veinzen en Tamar te vragen om hem te bezoeken en voor hem lewiwot (aardappelkoekjes), zijn lievelingsgerecht, te bakken.
Toen Tamar hem de lewiwot wilde brengen, attaqueerde hij zijn zuster en werd zij, onder hevig verzet en luide protesten, door hem aangerand.
Onmiddellijk daarna veranderde zijn liefde in haat: “Hij haatte haar meer dan hij haar eerst had liefgehad” en gooide haar de deur uit. Tamar strooide toen as over haar hoofd, scheurde haar kleren en liep jammerend rond. Koning David uitte zijn gram maar bleef verder passief.
Vervolgens ontfermde haar broer Absalom zich over haar: hij deelde met Tamar dezelfde vader en moeder en nam haar in zijn huis op. Na verloop van twee jaar liet hij Amnon uit wraak vermoorden.
Tchernichovsky en de Russische legende van Iwan en Maria
De in Rusland geboren Saul Tchernichovsky (1875-1943) wordt beschouwd als een van de grootste Hebreeuwse dichters van de moderne tijd – hij was tevens arts en vertaler – en is degene die de naam ‘Amnon en Tamar’ bedacht voor het viooltje.
Hij baseerde zich op de Russische naam van het viooltje: ‘Iwan en Maria’. Deze naam had zijn oorsprong in een Russische volkslegende die handelde over een broer en zus, Iwan en Maria, die als kinderen door de Mongolen onder Genghis Khan in de dertiende eeuw werden gekidnapt. Zij werden als slaven verkocht werden en op elkaar verliefd zonder weet te hebben van hun familierelatie.
Een bejaard echtpaar kocht ze vrij en het paar trouwde. Iwan en Maria begonnen toen hun antecedenten na te gaan en ontdekten dat ze broer en zus waren. Hun leven stortte in. De legende eindigde met het goddelijke erbarmen: God veranderde het paar in een bloem en zo stierven ze in een eeuwige omarming. Tegen deze achtergrond wordt het viooltje in het Russisch ‘Iwan en Maria’ genoemd.
Ultieme wreedheid
Hierbij kan worden opgemerkt dat er een schrille tegenstelling bestaat tussen de Russische legende en de affaire van Amnon en Tamar: in het eerste geval is er sprake van een romantische relatie, terwijl er in het tweede geval sprake was van ultieme wreedheid, die culmineerde in moord. Tegen deze achtergrond is het te begrijpen dat er stemmen zijn opgegaan om de naam ‘Amnon en Tamar’ af te schaffen wegens de absurditeit om een bloem te benoemen naar een aanrander. Maar de naam was inmiddels ingeburgerd en de protesten hebben niet gebaat.
Amnon en Tamar in de schilderkunst
De bekendste Amnon en Tamar-schilderijen zijn van de Italiaanse schilder Guercino (1591-1666, National Gallery of Art in Washington) van de Franse schilder Eustache Le Sueur (1617-1655, Metropolitan Museum of Art, N.Y.) en van de Nederlandse schilder Jan Steen (1625-1679, Wallraf-Richartz Museum, Keulen).
In het Jewish Museum in N.Y. hangen drie schilderijen van de Franse schilder James Tissot (1836-1902) met beeltenissen van Tamar in rouw nadat Amnon haar de deur heeft gewezen. Van Absalom die aan zijn manschappen opdracht gaf om Amnon te doden en van David die zijn zoon Amnon beweende.
Rabbinaal verbod
Afgeleid van de tragische gebeurtenissen rond Amnon en Tamar, werd een rabbinaal verbod uitgevaardigd. In dit verbod staat dat het een ongehuwde man en vrouw verboden is om samen alleen in een gesloten kamer te verblijven – met uitzondering van nauwe bloedverwanten zoals vader/dochter en moeder/zoon (isoer jichoed). Als de deur open blijft in een huis of gebouw waar meer mensen aanwezig zijn, is dit wel toegestaan.
cover: driekleurige viooltjes in Hebreeuwse song over deze Amnon en Tamar-viooltjes
Geef als eerste een reactie