Onze gids in Marrakech heeft geschiedenis gestudeerd met als hoofdvak Joodse studies. Hij praat bevlogen over het Joods cultureel erfgoed van Marrakech en is een gelovige moslim. Dat wij Joods zijn vindt hij heel gewoon.
Door de ongenuanceerde afwijzing, sinds 7 oktober 2023, van Israëli’s en/of Joden, vind ik het helaas niet meer zo vanzelfsprekend.
We maken direct een wandeling door de Mellah, de vroegere Joodse wijk. We lopen onder de Arc Rabbi Mordekhay Ben Attar door. Dom genoeg maken we deze wandeling op sjabbat, dus de sjoel is gesloten en er is geen dienst. Momenteel wonen er nog pakweg twintig Joden in Marrakech.
Als we een dag later vragen naar de Mellah kijkt niemand vreemd op. Eén man begint een praatje en vertelt hoeveel de Joodse gemeenschap betekende en dat er nu van alles wordt opgeknapt. Dat blijkt, want het Joods museum is dicht vanwege renovatie. Bij de synagoge staat één politieman. De deur is open. We hebben absoluut geen onveilig gevoel. Binnen vertelt een Marokkaanse oude dame over de sjoel en corrigeert me als ik de bima oploop voor een foto. Non madame, c’est pour le Rabin, roept ze streng.
Wat later lopen we over de Joodse begraafplaats. Graven, bijna zo ver als het oog reikt. We zien dat er ook nu nog af en toe iemand wordt begraven. Het is indrukwekkend. Stil. Weids. Bijna geen mensen. Heel in de verte loopt een man.
Veel graven zijn zo oud dat we geen namen kunnen lezen, maar zodra dat wel kan, noemen we ze hardop. Het voelt een beetje heilig, we rukken even iemand uit de vergetelheid, een soort kaddisj voor een langgeleden overleden ziel. Ik wil overal steentjes leggen, maar het is onuitputtelijk, minimaal twintigduizend graven horen we van de man bij de ingang.
Bayt Dakira in Essaouira
Een paar dagen later lopen we weer in de Mellah. Nu in de medina van Essaouira aan de kust. Ook hier worden we geholpen om de mooie oude sjoels te vinden. Een man brengt ons naar Bayt Dakira. Hij wil geen fooi.
Bayt Dakira, het Huis van de Herinnering, is een Joods museum. Het is gevestigd in een schitterend gerestaureerd oud patriciërshuis. Het museum wil de vroegere samenleving van moslims en Joden in de stad te laten zien. De mix van Arabisch en Hebreeuws in Shalom Aleykoum, Salam Lekoulam op de wand bij binnenkomst moet de vriendschap illustreren tussen Joden en Moslims. Je zou bijna vergeten dat de Joden niet zomaar vertrokken, want niets herinnert daar aan. Ook onze gids ontkende het antisemitisme en de gewelddadigheden die na 1948 begonnen. Het moest een mooi plaatje blijven.
Mythevorming
Onderdeel van het museum is de schitterende Simon Attias Synagoge en het Haim en Célina Zafrani research center over de geschiedenis van de relatie Jodendom en Islam. Keer op keer wordt ons verteld hoe het Joodse erfgoed wordt gekoesterd en opgeknapt. Het is bijzonder om te horen hoe met warmte over de vroegere Joodse samenleving wordt gesproken.
Toch bekruipt me tegelijkertijd ook een ongemakkelijk gevoel. Ook hier niets over vroegere pogroms en antisemitisme. Onwillekeurig denk ik aan de mythe dat half Nederland in het verzet zat in de Tweede Wereldoorlog.
Ik kijk om me heen op al deze plekken en realiseer me hoeveel toeristen en zeker niet alleen Joden, uit allerlei landen dit komen bekijken.
Niemand begint over Israel of Gaza, een weldadig gevoel
Maar wat misschien nog het meest opmerkelijk is: We kunnen overal zonder schroom vragen naar de Joodse wijk. We voelen ons veilig en niemand begint over Israel of Gaza. Een weldadig gevoel na de ellende van de afgelopen tweeënhalf jaar.
cover: kleurstoffen in de Mellah van Marrakech, foto Ruth Feigenbaum
Geef als eerste een reactie