Klassieke vertaling
God zag dat het licht goed was, en God maakte een scheiding tussen het licht en de duisternis:
Hertaling
En toen zag Elohiem dat de warmte-energie – definitief van samenstelling – goed is en Elohiem deed zowel de warmte-energie onderscheiden als de duisternis:
Een fundament
In de Hebreeuwse tekst staat bij het lijdend voorwerp het lidwoord ‘de’. Dat gebeurt niet zomaar: het markeert dat de warmte-energie een vaste, onveranderlijke samenstelling heeft.
Niet iets dat nog gevormd moet worden, niet iets dat later van aard verandert, maar een element dat compleet is – klaar om zijn rol in het verdere scheppingsproces te vervullen.
Elohiem verandert het niet; het staat vast.
Het is een fundament onder alles wat nog komt.
Goed, het klopt
Het woord ‘goed’ staat hier zonder lidwoord.
Dat is betekenisvol: het is een onbepaald substantief, niet te begrenzen, niet te vangen in een vaste vorm of categorie.
‘Goed’ is geen object, maar een kwaliteit die zich uitstrekt zonder grenzen. Precies daarom past het bij het uitgangspunt van de schepping:
Dat alles in zijn essentie goed is – niet perfect, niet voltooid, maar in de kern op de juiste plek, gereed om zich verder te ontvouwen.
Goed is hier geen oordeel, maar een constatering: het klopt.
Onderscheid: de eerste grens
Het scheiden van warmte-energie en duisternis is meer dan een eenvoudige verdeling van dag en nacht.
De zon is op dit moment nog niet actief; het zichtbare zonlicht ontstaat pas later in het scheppingsverhaal. Daarom verwijst ‘duisternis’ waarschijnlijk naar iets heel anders dan wij nu denken: Zoals bij de diepe, donkere watermassa uit 1:2 – de oerzee die de aarde volledig bedekt.
In die omstandigheden bestaat duisternis niet doordat iets het licht wegneemt, maar doordat er nog geen bron is die voor mensen als licht herkenbaar is.
Wanneer Elohiem warmte-energie en duisternis scheidt, ontstaat voor het eerst structuur in de kosmische chaos.
Een noodzakelijke ordening
Geen fysieke afscheiding, maar een onderscheid – een scheiding die richting geeft, ritme brengt en ruimte opent voor de volgende fasen van de schepping.
Wat door de mens eerst gezien en pas later gescheiden wordt, gebeurt bij Elohiem tegelijk.
Onderscheid en scheiding vallen samen in het nu.
Zonder deze eerste grens zou niets van wat daarna volgt kunnen ontstaan: geen tijd, geen ritme, geen cycli van groei.
De scheiding is het begin van orde:
een kosmische lijn die de schepping op haar koers zet.
Grammaticale en tekstuele onderbouwing
Wa’jar Elohiem (וירא אלהים) – ‘En Elohiem zag’
Het werkwoord ra’ah (de stam van zien) duidt hier geen zintuiglijke waarneming aan, maar inzicht en vaststelling. Wat gezien wordt, wordt herkend als passend binnen het scheppingsproces.
Et-ha’or (את-האור) – ‘de warmte- energie’
Het voorzetsel et met het lidwoord ha markeert or, het lijdend voorwerp, als definitief afgerond.
Kie-tov (כי-טוב) – ‘dat goed (is)’
Omdat het Hebreeuws geen werkwoorden heeft voor zijn of hebben, wordt ‘is’ vaak toegevoegd in vertalingen. Tov staat zonder lidwoord en is daarmee onbeperkt: geen beperkt object, maar een kwaliteit van ‘zijn’.
Kie kan verschillende betekenissen hebben (dat, want, indien, waarlijk). In deze context past ‘dat’ het best binnen de zinsstructuur. In andere verzen, zoals 1:10, krijgt kie een andere nuance.
Wa’javdēl Elohiem (ויבדל אלהים) – ‘En Elohiem deed onderscheiden’
Het werkwoord badal (scheiden) duidt op het aanbrengen van onderscheid. Het gaat niet om fysieke scheiding, maar om het onderscheiden van twee werkelijkheden die tot dan toe ongescheiden waren. Javdeil is een werkwoordsvorm in de hif‘il (veroorzakende) stam en betekent: doen onderscheiden. Daarnaast staat het in een verkorte vorm van de toekomende tijd, ook wel jussivus genoemd. Deze vorm drukt een gerichte wens- of wilsbeweging uit: dat het onderscheiden zal plaatsvinden.
Bein ha’or oe’bein hachosjech (בין האור ובין החשך) – ‘zowel de warmte-energie als de duisternis’
De constructie bein … oe’bein (‘tussen … en tussen …’) drukt grammaticaal een onderscheid uit tussen twee grootheden. De dubbele formulering benadrukt dat het gaat om zowel warmte-energie als duisternis.
De formulering geeft geen opheffing van duisternis aan, maar markeert het bestaan van warmte-energie en duisternis als twee onderscheiden werkelijkheden die naast elkaar bestaan.
De een krijgt betekenis in relatie tot de ander; geen van beide staat los van het geheel.
Zie ook de andere delen van deze serie ‘hertaling van het eerste hoofdstuk van Beresjiet’:
Daar is water
Onheil ligt op de loer
Jij bent niet buiten Elohiem
Energie wacht om richting te krijgen
cover: Man met Torahrol, schilderij van Marc Chagall, gezien in Roubaix, 2024, foto Bloom
7-1-26, Amsterdam, Holland. Warmte en koude vormen samen een element, daar in tegen zijn licht en duisternis twee verschillenden elementen die elkaar weg drukken zoals vermoeidheid de duisternis vertegenwoordigd en vreugde het licht! Het zoute water vertegenwoordigd weer de duisternis en het zoete weer het licht. De wind houdt ons allen in beweging en is als hij niet voelbaar is op ons lichaam toch aanwezig in de vorm van het onzichtbare zuurstof´dat wij dagelijks gebruiken op deze mooie planeet aarde´om in leven teblijven. langzaam komen wij (NASA) tot de formule die mens en dier en al het zichtbare leven tot leven brachtop deze planeet aarde. Deze is noodzakelijk voor het algemeen belang van de mensheid´ welke kampt met het probleem dat de aarde zich op warmt met alle gevolgen van dien. p.s.. laten we maar zeggen tot de volgende keer!