Rabbijn op de binnenplaats

Elke vrijdagmiddag gaat de sjoel op slot. Vanaf 2 uur mogen er geen toeristen meer in. Want dan begint de Jewish holiday, zo staat op een bordje te lezen. Dat bordje moet de constante stroom bezoekers weerhouden om de binnenplaats op te lopen van de Paradesi-synagoge, een topattractie in Fort Kochi in Zuid-India waar ik ben neergestreken.

Deze Sefardische synagoge* uit de zestiende eeuw is een niet-te-missen-attractie in elke toeristengids. Aan de buitenkant is het een simpel gebouw dat vertrouwd aandoet. Een eenvoudig vierkant wit gebouw zoals je veel ziet in Spanje en Portugal, met een klokkentoren in Hollandse stijl.** 

*zie over deze synagoge: Ik maak snel een foto in de Paradesi synagoge 

Verguld goud dat blinkt

Kom je binnen in dat witte gebouw, dan gebeurt er iets. Het vergulde goud dat hier in Zuid-India zo dominant aanwezig is in tempels en in sieraden, blinkt je tegemoet. De vloer is bedekt met tegels die in eerste instantie op ‘Delfts blauw’ lijken, maar het origineel vertegenwoordigen: ze komen uit China waar dat Delfts blauw werd ontwikkeld. 

De lampen, oh die heerlijke lampen, ik kan mijn ogen er niet vanaf houden. En krijg ‘Piet Hein Eek-fantasieën’ bij de kleurrijke glazen bollen waar de sjoel mee volhangt rond een grote kroonluchter. 

De fantasieën over hergebruik blijken reëel als ik de naastgelegen antiekwinkel bezoek en terechtkom op de vliering waar een voorraad van diezelfde lampen aan het plafond hangt. Mijn ‘ohs’ en ‘ahs’ over die oude Sefardische cultuur maken plaats voor een brede glimlach: ‘oh ja, hoe praktisch, deze simpele, lokale verlichting’. 

Gebogen over zijn sidoer

Terug naar deze sjabbat. Ik maak de ketting los die de toeristen moet weerhouden om door de veiligheidspoort naar de binnenplaats te lopen. Op die binnenplaats zie ik, tot mijn verrassing, de rabbijn staan. In zwart pak en zijn gebruikelijke zwarte keppel staat hij gebogen over zijn sidoer de dienst, die al begonnen blijkt te zijn, mee te davvenen. Kenny, zo heet de Amerikaanse rabbijn, wenst me een sjabbat sjalom waarna ik de synagoge inloop.

Gewoonlijk neem ik plaats op een bank vooraan de sjoel waar de vrouwen worden gescheiden van de mannen. Alles went, dus ik nestel me op de redelijk comfortabele bank die met een open muur is verbonden met de sjoelruimte waar het religieuze plaatsvindt. 

Door het grote raam, het is hier net een Hollands huis met een voorkamer, zie ik een flink aantal mannen de dienst doen. Ik zie achterin ook een paar vrouwen. Oké, dit is nieuw. Ik kijk nog eens goed en zie toch echt wezens in jurken in sjoel zitten. Op mijn derde sjabbat hier ken ik de minhagim en aarzel om de synagogeruimte binnen te gaan, waar de dienst wordt geleid door een jongeman met witte kipa en tsitsiet onder zijn Indiase hemd. 

Alles ademt hier een open orthodoxie, dus waarom zouden we er deze sjabbat niet een egalitarian minyan van maken, denk ik. De rabbijn staat nog steeds op de binnenplaats. Na de rebbetzin te passeren ga ik op een gender-gemengde bank zitten achterin de heilige ruimte. Een genderbender-bench, ik kan het niet nalaten dit te prevelen.

Ik voel me verbonden met het gebeuren. De Amida breng ik op blote voeten staand op de Chinese tegels door in stille meditatie over deze wonderlijke sjabbat. 

Only for Jews

Na afloop van de dienst ga ik naar rabbi Kenny toe en zeg: “Je wordt gemist”. Hij kijkt me aan en zegt: “Ze kunnen het heel goed zonder mij.” Hij begrijpt mijn nieuwsgierigheid waarom hij in de hitte van de binnenplaats is gebleven. 

“Zolang dat bordje hier staat, ga ik hier niet naar binnen’, zegt hij wijzend op een tweede bord dat vlakbij de toegangsdeur is neergezet. Er staat: Only for Jews, non-Jews not allowed during service. Ja, dat bord zag ik eerder en had me er behoorlijk aan gestoord toen ik met twee Engelse, niet-joodse, docenten hier aankwam. Ik beloofde hen een bijzondere spirituele ervaring en moest ze echt pushen om deze horde te nemen.

Dat de strikt-orthodoxe Kenny, een vertegenwoordiger van de kasjroet-controllers Star-K, deze principiële houding aanneemt, verwarmt m’n hart. Ik vertel hem dat het in deze streek niet ongebruikelijk is met borden op tempels met ‘Only Hindu’s.’ Kenny weet dat, maar zijn norm ‘diensten zijn toegankelijk voor iedereen’ gaat boven de lokale minhag. Hij voert er, zo blijkt later, een heftig debat over met het bestuur van de synagoge, de nog altijd invloedrijke familie Hallegua. 

‘Elk nadeel heb een voordeel’

‘Elk principe heeft een keerzijde’, denk ik, als variatie op Cruijffs ‘elk nadeel heb een voordeel’. Want dankzij Kenny’s afwezigheid in de sjoel, kon ik (als ‘niet-man’) de dienst meemaken dichtbij de bima. 

Bij de kidoesj zeg ik een welgemeende LeChaiem op Kenny’s principiële houding. 

Foto’s: de klok aan de zijkant van de Paradesi Synagoge en het gebouw vanaf de binnenplaats bij avondlicht; Foto’s Bloom, 2026

**Portugezen en Hollanders waren lang in dit deel van Kerala. Het heette toen de Malabarkust, een woord dat nog sterk aanwezig is en staat voor het open havenfront dat dit kustgebied eeuwenlang was. Ook de Joden die hier in het begin van de gebruikelijke jaartelling neerstreken (gezegd wordt na de vernietiging van de Eerste Tempel in 70) worden Malabarjoden genoemd. Ook zij hebben erfgoed achtergelaten, maar geen nog functionerende synagoge.
De Portugezen arriveerden in 1498 met Vasco da Gama. Hun controle over de regio duurde totdat de Nederlanders hen er eind zeventiende eeuw uit wisten te werken. Het Nederlandse VOC-gezag duurde bijna twee eeuwen, totdat in 1795 de Britten het gebied overnamen tot aan India’s onafhankelijkheid in 1947. De Portugezen en Hollanders hebben behoorlijk wat huizen en vooral pakhuizen achtergelaten in het havengebied. In die pakhuizen vindt nu de Kochi Muziris Biennale plaats, de reden waarom ik hier ben.

Jew Town Stories, avonturen in Jew Town Kochi, Kerala, Zuid-India.
1: Joodse geschiedenis en pannenkoeken
2: Waarom is Jezus wit?
3: Marc Chagall zou het schilderen, ik maak snel een foto in de Paradesi synagoge 

cover: lampen in de Paradesi Synagoge; foto Bloom, 2026