Architect en kunstenaar Michel de Klerk, ontwerper van Joods erfgoed  

Michel de Klerk Deel 1

Tekening van blok woningen

Honderd jaar geleden stierf onverwachts de spraakmakende en virtuoze architect Michel de Klerk. Hij was van Joodse afkomst en heeft in Amsterdam wereldberoemd erfgoed achtergelaten. Museum Het Schip presenteert heden een overzichtstentoonstelling over zijn veelzijdig oeuvre.    

Michel de Klerk werd geboren op 24 november 1884 op de Zwanenburgwal in de Joodse buurt bij het Waterlooplein te Amsterdam. Zijn vader – Joseph Leman de Klerk – was na het overlijden van zijn eerste vrouw hertrouwd met Rebecca Roeper. Bij de geboorte van Michel de Klerk was zijn vader al 77 jaar oud. Joseph Leman was diamantslijper. Er wordt gezegd dat zijn eerste huwelijk 21 kinderen telde en dat Michel de Klerk het 25e kind van zijn vader zou zijn. Of dit verhaal waar is, valt niet te achterhalen …

Samen met zijn tweede vrouw kreeg hij in ieder geval vier kinderen: Elisabeth, Duifje, Naatje en als laatste Michel. Toen Michel de Klerk twee jaar oud was, stierf zijn vader. Het gezin had het toen niet erg breed.  

Linkse partijen in Joodse buurten

Van huis uit groeide Michel de Klerk op met Joodse tradities. Hij bezocht met enige regelmaat de synagoge en vierde in ieder geval zijn bar mitswa. Net als voor veel Amsterdamse geassimileerde Joden was voor De Klerk religie veel minder belangrijk dan het geloof in gelijke rechten en betere woonomstandigheden voor arbeiders. De linkse partijen kregen veel steun in de Joodse buurten. District III, in Amsterdam Oost, werd daarom wel het Rode District genoemd. In 1902 werd mede door dit district Henri Polak, de voorman van de diamantbewerkers, in de gemeenteraad gekozen. Ook Michel de Klerk was links gezind. 

Sam, een Joodse architect

De Joodse achtergrond van Michel de Klerk kwam misschien wel het meest tot uitdrukking in zijn bijnaam Sam, die zijn collega’s aan hem gaven. De Klerk koesterde de bijnaam. Brieven aan vrienden, familie en zelfs zijn vrouw ondertekende hij altijd met Sam. In officiële documenten was het echter Michel of M. de Klerk.

Voor zijn vrouw, Lea Jessurun, waarmee hij in 1910 trouwde en die ook van Joods was, ontwierp hij een ex libris met daarop een Hebreeuwse tekst. Zoals dat hoort bij goede ex librissen verwees hij hierbij naar de naam en achtergrond van zijn vrouw én verwerkte hij meerdere Joodse symbolen in de ex libris.

Zijn Joodse achtergrond is moeilijker terug te vinden in zijn werk als architect. Michel de Klerk ontwierp bijvoorbeeld geen synagogen. Wel maakte hij een ontwerp voor een Joods migrantenhuis, maar dat is nooit uitgevoerd. Toch werd hij wel als Joodse architect gezien. In een Duits boek uit 1929 over Joodse kunstenaars wordt hij genoemd. 

Ook de architect Arnold Ingwersen was in een artikel uit 1933 in het blad De Standaard heel stellig over de Joodse invloed bij Michel de Klerk: 

‘De weelde van het Oosten wilde hij waarnemen in het kille Nederland. En als een machtig gedicht bouwde zijn fantasie de dingen, die meer met de gloed van het Oosten waren omstraald, dan gehuld in de nevel van het Westen.’

wordt vervolgd

cover: Eerste ontwerp woningblok van Michel de Klerk, met dank aan museum Het Schip

Over Alice Roegholt 3 Artikelen
Alice Roegholt (geboren 1955) richtte in 1999 het Museum Het Schip op en was directeur tot 2023, nu emeritus directeur. Het museum is gewijd aan de Amsterdamse School, een unieke beweging in de architectuur en kunst. Het bijzondere is dat deze stijl op grote schaal arbeiderswoningen wist te realiseren. De arbeiderspaleizen Het Schip en De Dageraad van architect Michel De Klerk behoren wereldwijd tot de top van de architectuur uit die periode. Museum Het Schip begon in 1999 in het kleine postkantoor in Het Schip en het is het stap voor stap uitgegroeid tot wat het nu is. Roegholt is auteur van meerdere publicaties waaronder Appels op de Oceaan over Robert Jasper Grootveld.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*