Interieur Obrechtsjoel van een tijdloze, spirituele schoonheid 

boekbespreking


Iemand zou eens een film moeten maken over Harry Elte. Hij was een kleurrijke figuur die zich toonde als een bon vivant, een kunstenaar.

Aan de hand van zijn leven kun je zien hoe het Jodendom er uit zag vanaf het begin van de twintigste eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog. 

Harry Elte werd geboren in 1880 en was een van de kinderen in het activistische orthodoxe gezin van Philip Elte, onder meer bekend als de oprichter van het NIW, het NIeuw Israëlitisch Weekblad. 

Hij begon zijn carrière als ontwerper van meubels, volgt technisch onderwijs en doet stages bij vooraanstaande Nederlandse architectenbureaus. Uiteindelijk vestigde hij zich als architect, eerst samen met een compagnon, Mastenbroek, later zelfstandig. 

Harry Elte, tekening Cahen, uit besproken boek

Verzuiling Interbellum

Als je zijn oeuvre overziet, dan valt op dat hij begint als een geaccepteerde jonge architect. Hij krijgt prestigieuze opdrachten zoals het eerste stadion in Amsterdam, het Nederlandsch Sportpark dat werd gebruikt bij de Olympische Spelen in Amsterdam van 1928.

Gaandeweg zie je echter een verschuiving. Uiteindelijk is Elte de architect van Joods Nederland. Het weerspiegelt het opkomend antisemitisme en de verzuiling in het interbellum, de periode tussen beide Wereldoorlogen. 

Joden zijn uiterlijk geassimileerd en geaccepteerd in de Nederlandse samenleving. Het uiterlijk is echter schijn. Eronder gaat segregatie schuil. In de oorlog werd het architectenbureau verkocht aan een Verwalter (een door de nazi’s aangewezen zaakwaarnemer). Het bureau en het archief verdwijnen. 

Vrijwel vergeten

Hoewel Elte een groot oeuvre nalaat, was hij als architect na de oorlog vrijwel vergeten en werd hij nauwelijks genoemd in architectuurboeken. 

Harry’s leven en uiteindelijke dood in Theresienstadt laat zien hoe het Jodendom zich ontwikkelde. De emancipatie, uiterlijke integratie, segregatie en vernietiging van Jodendom in Nederland. Het uitwissen van veel van de herinnering eraan.

Modern in eigen tijd

Ik ben heel blij met het mooie boek dat is gepubliceerd naar aanleiding van de restauratie van de Obrechtstraat synagoge, een van de belangrijkste werken van Elte. 

De prachtige foto’s in het boek laten de kwaliteit van Elte’s werk zien. Vooral de interieurs, modern in de eigen tijd, maar van een tijdloze, spirituele schoonheid die iedereen aanspreekt. 

Frank Lloyd Wright

De exterieurs van deze architect laten zien dat Elte op de hoogte was van het werk van Frank Lloyd Wright en begreep waar het bij de esthetiek van Lloyd Wright om ging. In het boek is ook veel plaats voor de stem van de gebruikers van het gebouw die laten horen hoezeer zij de architectuur waarderen. 

Er is een uitgebreid overzicht van de werken van Elte aan het eind van het boek, bijna twee keer zo lang als het eerste overzicht dat in 2001 verscheen en waar ik aan meewerkte*.

Laten we Elte niet opnieuw vergeten.

*I. van Grieken, P.D. Meijer, A. Ringer, Harry Elte PHzn (1880-1944); architect van de joodse gemeenschap tijdens het interbellum, Rotterdam, Stichting BONAS, 2001

In deze krant schreef restauratie-architect Berend van der Lans over de restauratie van Harry Elte’s meesterwerk: Obrechtsjoel in oude glorie hersteld


boekomslag Obrecht sjoel

De Obrechtsjoel

Harry Elte en zijn meesterwerk voor Joods Amsterdam

Berend van der Lans, Paula Blocq en Coen van Bergeijk (red.)

LM Publishers, 2023; ISBN 9789460220227; €29,50

cover: interieur Obrechtsjoel tijdens de presentatie van bovenstaand boek, foto Bloom, 2023

Over Albert Ringer 7 Artikelen
Rabbijn Albert Ringer studeerde in Groningen, Jeruzalem en Amsterdam, onder meer architectuurgeschiedenis. Ringer is rabbijn van de Liberale gemeenten van Twente en Brabant. Hij werkt ook als Geestelijk Verzorger bij Parnassia in Den Haag. Hij is voorzitter van het Platform L&R in Rotterdam (de stad waar Ringer woont), een organisatie die overleg bevordert tussen verschillende levensbeschouwelijke en religieuze organisaties.

2 Comments

  1. Een prachtig en juist voorbeeld van de R.A.S. sjoel,oftewel Raw Aron Schuster sjoel,genoemd naar de Voormalig Opperrabbijn van Amsterdam-Mokum:Geweldige rabbijn trouwens,die ik goed gekend heb en waar ik ook ZEER TROTS op geweest ben.
    Ik kom zelf uit Tiel,waar ook een synagoge stond,waar nu een Moskee in is en aan welk Hekwerk voor de ingang van die sjoel een geluidsinstallatie weer OPNIEUW op 2 mei j.l. in gebruik is gesteld en waar ik het genoegen had,direct na de Wethouder van Tiel te mogen spreken en iets te reciteren: Tsaddiek Katomor van Vrijdagavond in Sjoekl te reciteren door de Chazzan natuurlijk! David Simon was op de Heropening van deze Prachtige Sjoel de Aansmoezenier,lieve mensen en nu een GROOT Compliment aan de V R IJ D A G A V I N D Krant voor deze Pracht-recentie:Kol Hakawod hiervoor:Het A.S.Koor zingt op 1e dag Rosj hasjana ook daar en begeleid de Chazzan dan:10 jaar lang zong het A’dams Synagogaal Koor met Chazzan Hans Bloemendal de Rosj Hasjana-Dienst en was dat TOEN een Feest voor iedereen in de RAS.! Nog vele jaren in goede gezondheid en tot 120 Omein we Omein!! Ben Manassen.Over mij heeft de Ver.Oudheidkamer Tiel een Boek gepresenteerd met de Titel: Ben Joods [over ] Leven:Auteur Emile Smit en het kost E.22,50 : tel.0344 – 611 785 om dit indrukwekkende en goed geschreven + heel mooi “VORM” gegeven! Inspreken bij de heer Smit bij GEEN gehoor: Dit boek wordt dan naar U toegestuurd,naar het adres wat wirdt doorgegeven aan de heer Smit: Sorry voor zo’n lange “tekst” Ik vond het hier passend;ook i.v.m. de Nieuwe RAS.Sjoel,dit zo te schrijven en onder Uw aandacht te brengen,Ben Manassen. Lezer van Uw VRJDAGAVOND-Krant:Bravo als compliment;vandaar!! einde aan dit lange bericht EXCUUS hiervoor!!

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*