Humor en Holocaust, een hachelijk avontuur?

Print Friendly, PDF & Email

No worries, ik ben geen Holocaust-wappie. Ik heb wel de tragikomische lotgevallen opgeschreven van Naff, een jongen die opgroeit in een familie die de oorlog heeft overleefd. Een semi-autobiografische roman met de titel Het Grote Niets. Naff is zeven aan het begin en het speelt in de jaren zeventig.

Tijdens Limmoed op zondag 25 april ga ik in gesprek met Ronit Palache over schrijven voor en door de tweede en derde generatie met de titel: Heeft Ischa Meijer niet alles al gezegd? Dat is de aanleiding voor dit stuk over combineren van humor & holocaust.

Als je er even rustig over nadenkt, dan moet je tot de conclusie komen dat de Holocaust, naast een tragische, een vrij absurde onderneming was. Wanneer iemand er in 1930 een voorspellende, tragikomische roman over zou hebben geschreven, was die door uitgevers en lezers als ongeloofwaardig terzijde geschoven. En zelfs nu we weten wat er gebeurd is, blijft het iets onvoorstelbaars.

Mag je daar, de Sjoa, anders dan serieus over spreken?
Als ik negatieve reacties had ontvangen toen het boek uitkwam, zou dat me niet verbaasd hebben, bijvoorbeeld over de term Auschwitzsoep die tijdens het eten viel, maar het tegendeel bleek waar. Lezers vonden het bevrijdend (naast grappig en ontroerend). Hun woorden.
Godzijdank, want met het boek wil ik mensen lichtheid brengen bij de herinnering aan de holocaust. Het is ook geen humor ten koste van anderen. Dat helpt. Er zitten geen verwijten in naar de eerste generatie. En het is ook niet van: oh wat ben ik zielig. En toch is het scherp. Hier kun je een fragment lezen om een beeld te krijgen.

Het is het verhaal van Naff die geleidelijk ontdekt dat zijn volk dat ‘Ding’ heeft meegemaakt. Hij probeert ze af te helpen van het lijden eraan. Hij vertelt verhalen over hun trotse verleden van voor die ‘malle tijd’ (zoals zijn oma Boma het noemt) en hij wil ook het volk helpen vrede met die tijd zelf te vinden. Op een housewarmingparty op een podium houdt hij het publiek met dat doel een tekening voor van zijn overoverovergrootvader, een chassidisch opperrabbijn van Tsjernivtsji, die met Hitler danst.
Het helpt uiteraard niets.

Die ontdekking van dat ‘Ding’ op zijn zevende en in brokjes onvolledige informatie op hem af komt, is op zich niet komisch. De humor zit erin dat de lezer wel en Naff niet weet hoe het allemaal precies zit.

De meeste boeken of films met humor of satire over een dergelijk serieus onderwerp slaan net de plank mis. De film Jojo Rabbit uit 2019 heb ik nog niet gezien. Alleen de trailer. Iets houdt me tegen, hoewel iemand zei dat het hem aan mijn roman deed denken. Die film gaat over een Weense jongen die fanatiek lid van de Hitlerjugend is. Hitler is zijn imaginaire vriend. Wanneer de jongen ontdekt dat zijn moeder een Joods meisje op zolder verbergt, raakt hij met het meisje bevriend en begint hij zijn geloof in het nationaal-socialisme te verliezen.
Een beetje een braaf plot, vind ik.

Naff had in een van de (veel) eerdere versies ook Hitler als imaginaire vriend. Elke avond voor het slapen gaan zag Naff hem voor zich, terwijl hij wel al wist dat een deel van zijn familie de holocaust niet en de rest die maar ternauwernood had overleefd.
Dat was pas een conflict. En grappig.

Overigens is over humor praten net zoiets als over seks praten.

Deel dit artikel.
Over Nadav Vissel 2 Artikelen
Nadav Vissel groeide op in een Joods gezin in het overwegend gereformeerde/protestantse Zaandam. Aan de Universiteit van Amsterdam studeerde hij sociaalwetenschappelijke informatica. Later volgde hij een opleiding tot documentairemaker bij Frans Bromet. Met zijn eindfilm won hij de VERS-publieksprijs. In diezelfde periode begon hij met schrijven. Naast auteur en camerajournalist is hij gidsend schipper Captain Moses. Momenteel werkt hij aan een stand-up voorstelling waarin veel van de thema’s uit het boek terug te vinden zullen zijn. Het Grote Niets is zijn debuutroman. Lees een fragment op de boekpagina van de uitgever: http://www.awbruna.nl/boek/romans/nadav-vissel/het-grote-niets

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*