Vrouwen die megilla lezen: de rol van de vrouw

Print Friendly, PDF & Email

Achter de schermen van de vrouwenlezing van Megillat Esther

in coronajaar 5781

Deel 2

Er is nogal wat discussie over de rol van vrouwen in de orthodoxe synagoge. Deze loopt uiteen van dat vrouwen al spiritueel genoeg zijn en daarom niets extra hoeven doen, terwijl mannen de plichten nodig hebben om op dat zelfde spirituele niveau te komen, tot dat vrouwen eigenlijk véél meer mogen (waaronder Tora lezen) maar dat onterecht niet meer doen omdat dit jaren geleden bij bovengemiddelde uitvoering het mannelijk ego aantastte en dus onnodig is afgeschaft. Ook wordt gezegd dat vrouwen minder plichten hebben in de synagoge zodat ze meer ruimte hebben om voor kinderen te zorgen. Als we die lijn van denken volgen, zouden dus alle meisjes vanaf dat ze bat-mitswa zijn tot ze kinderen krijgen synagogediensten kunnen doen, alsmede vrouwen wiens kinderen oud genoeg zijn om voor zichzelf te zorgen of al uit huis zijn. En gezien de huidige verschuiving van rolpatronen zou je er zelfs voor kunnen pleiten dat het niet langer ‘de vrouw’ is die dus plichtvrij is, maar ‘de persoon in het gezin die verantwoordelijk is voor het zorgen voor kinderen’, wat in deze tijd dus net zo goed een man kan zijn.

Vrouwengroep Deborah heeft zich jarenlang ingezet voor de rechten van de vrouw. Niet omdat zij de plichten van de man op zich willen nemen, maar omdat zij wil behouden of terugkrijgen welke rechten de vrouw toebehoort. Een reële zaak om voor te pleiten, gezien de wereldwijde tendens binnen de orthodoxie om steeds verder op te schuiven riching het strengste deel van het spectrum – waar voor vrouwen nog minder plek is.

En dit terwijl vrouwen significant verschil kunnen maken. Vrouwen in sjoel, al tellen ze kwantitatief niet mee voor minjan, zijn een volwaardig deel van de gemeenschap en zijn daar van belang. Natuurlijk hebben vrouwen hun eigen waarde en eigen rol binnen de huidige stand van zaken, ze hebben de belangrijke verantwoordelijkheid om een huis een Joods huis te maken, ze kunnen de kiddoesj klaarzetten (een zeer gewaardeerd onderdeel van de dienst, voor sommigen zelfs de enige reden om te komen), voor de gemeenschap zorgen (zoals koken voor als er iemand ziek is), gasten uitnodigen en sjewa berachot organiseren (goed voor de sociale cohesie en het gemeenschapsgevoel), bat-mitswalessen geven… Op die manier kunnen zij uiting geven aan hun Jodendom en zich voorbereiden en verheugen op de feestdagen. Op hun eigen wijze dragen zij de gemeenschap. Echter hierbij wordt een belangrijk aspect over het hoofd gezien: Jodendom is niet alleen een cultuur maar ook een religie, en bij een religie hoort spirituele uiting om deze te kunnen beoefenen. Uit onderzoek is gebleken dat mannen, over het algemeen, dit het liefst doen middels vaste rituelen en regels, en vrouwen meer vanuit beleving en gevoel. Maar, dat is de crux, niet elk persoon is hetzelfde, niet elk persoon past binnen de ‘gemiddelde’ opvatting van hun geslacht, iedereen beleeft spiritualteit op zijn eigen manier en het is binnen andere spirituele stromingen nou juist de kunst om uit te zoeken wat voor jóu werkt, en daar uiting aan te geven. Het voor de synagoge vastgelegde stramien is niet voor iedereen de manier om zich meer verbonden te voelen met jodendom. En dan is er nog een enorm verschil in actief meedoen, passief toehoren, of de middenweg van passief toehoren maar wel weten wat er gebeurt en dat actief beleven.

Meerdere vrouwen die deelnamen aan het lezen van megillat Esther deelden dat zij zich, door het hardop voorlezen uit de megilla, echt verbonden voelen met het Jodendom. Door het echt ervaren van een actieve rol tijdens de dienst, door in verbinding te staan met zo’n belangrijke mitswa en een heilig schrift, door het voorbereiden en leren van de eeuwenoude teksten, en de directe verbondenheid met het verhaal van Esther. En het leren uit, en fysiek in contact zijn met de perkamenten rol. Vergeet niet dat de meeste vrouwen nog niet eens in de buurt van een Torarol zijn geweest, laat staan deze ooit te hebben aangeraakt, toch het meest fundamentele boek dat centraal staat in ons leven, voor vrouwen evenzeer als voor mannen. Diezelfde vrouwen hebben uitgesproken een dieper respect te hebben ontwikkeld voor de functie van een ba’al koree, nu ze weten hoe moeilijk het is en hoeveel toewijding en tijd er nodig is om vloeiend uit een rol te lezen waar geen klinkers, zangtekens of leestekens in staan. En hoe datzelfde gebrek aan hulpmiddelen zorgt voor een intensere, een dieper beleefde band met de rol. Zij zeggen nooit meer op dezelfde manier in de synagoge te zitten, ze kunnen actiever luisteren en beleven, en met name tijdens de megillalezing, wanneer ‘hun’ hoofdstuk door een ander wordt gelezen. Op diezelfde manier kunnen vrouwen die geleerd hebben hoe zangtekens werken in de Tora, datzelfde gevoel elke week tijdens de toralezing ervaren (wist u trouwens dat volgens de Portugese traditie het de moeders zijn die hun zonen voor hun barmitswa Haftara leren lezen? Wel handig als ze dan zelf ooit geleerd hebben hoe dat moet…).

In een tijd waarin religie niet meer hot is, waarin alia (migratie naar Israël) hoogtij viert en er zoveel andere verleidingen zijn die mensen verder van hun geloof af laten staan en die samen de toekomst van Joods Nederland in gevaar brengen, is het voor iedereen van belang dat elk lid van de Joodse gemeenschap (binnen de halacha) kan bijdragen op een manier die bij hen past. Het is zonde om de helft van de gemeenschap daarbij onnodig te korten, als er eigenlijk van alles mogelijk is. Als er iets is dat we uit de megilla kunnen leren is het dat vrouwen van essentieel belang zijn voor het voortbestaan van ons Jodendom.

Over A. Pereira 2 Artikelen
Mevrouw A Pereira is universitair opgeleid tot beta-wetenschapper. Haar Joodse opvoeding begon liberaal, en werd na een paar jaar orthodox. Belangrijk voor haar in het jodendom zijn vooral de onderliggende waardes, en het plezier in de beleving.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*