Achter de schermen van de vrouwenlezing van Megillat Esther in coronajaar 5781

Print Friendly, PDF & Email

Deel 1

Al sinds 1989 lezen vrouwen in Nederland met Poeriem de megilla voor. In eerste instantie georganiseerd door vrouwengroep Deborah (opgericht onder andere door Bloeme Evers z”l). Dat stokje is later overgenomen door diverse andere (modern) orthodoxe vrouwen. Wat dit jaar voor het eerste gebeurde is dat de lezing, vanwege corona, digitaal plaatsvond. En de opkomst was groot!

Vrouwen die lajnen mag dat eigenlijk wel? In orthodoxe synagoges gebeurt dat niet op alle andere dagen van het jaar, volgens de heersende orthodoxe opvatting in Nederland omdat vrouwen geen verplichting hebben om naar de synagoge te gaan en de Tora te horen (vrouwen zijn uitgezonderd van tijdgebonden mitswot) en de mitswa van het voorlezen van de Tora dus uitgaat naar mannen. 

Met Poeriem zijn er vier mitswot waaraan voldaan dient te worden: geld geven aan de armen, het nuttigen van een maaltijd, een pakket met eten en drinken schenken aan anderen en het tweemaal horen van de megilla. Deze mitswot gelden ook voor vrouwen aangezien vrouwen een cruciale rol vervulden in het voorkomen van uitroeiing van Joden in Perzië in 500 B.C. wat met Poeriem wordt gevierd. Voor hen is de opdracht om de megilla te horen dus explicieter dan voor het horen van Tora op sjabbat. Dat is een goede reden om een eigen lezing te organiseren, in principe mogen vrouwen lezen voor een vrouwelijk publiek, en vrouwen die dat willen, pakken met Poeriem daarvoor de kans (zie ook deel 2 van dit verhaal over de Megilla-lezing dat dieper ingaat op de toegevoegde waarde van megilla lezen door vrouwen en over hun ervaringen). 

Wat veel ongebruikelijker was, is dat de lezing dit jaar digitaal plaatsvond. Normaliter is het horen van de megilla enkel kosjer als de lezing rechtstreeks (in persoon) is. Het luisteren naar een opname mag niet, en meeluisteren via een webcam was andere jaren ook niet geldig. Maar vanwege de uitzonderlijke omstandigheden, namelijk dat het bezoeken van een dienst gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, waren er dit jaar meerdere rabbijnen (maar niet in Nederland) die een digitale bijeenkomst voor de megillalezing goedkeurden. Aangezien rabbijnen uiteenlopende opvattingen hebben, is het de bedoeling dat iedereen één rabbijn uitkiest om te volgen en diens beslissingen te respecteren en na te leven, anders kan men namelijk met een bepaalde vraag net zo lang verschillende rabbijnen gaan aanschrijven tot er door een van hen het gewenste antwoord wordt gegeven. De vrouwenlezing volgt Rachel Keren, hoofd van het beet midrasj (leercentrum) van Midreshet Ein HaNatziv. Zij deelt de mening dat een digitale bijeenkomst is toegestaan als een rechtstreekse bijeenkomst niet mogelijk is. Hierbij moet wel uit een kosjere megilla worden gelezen, net zoals dat bij een niet-digitale lezing verplicht is.

interessante puzzel

Mede daarom was het voor de organisatie dit jaar een interessante puzzel om de lezing rond te krijgen, er week zoveel af van de normale gang van zaken dat de vaste routine niet kon worden afgedraaid en er extra vergaderd en geïmproviseerd diende te worden. Op meerdere persco-dinsdagen konden de omstandigheden ineens veranderen: hoeveel mensen mogen er in één ruimte samenkomen? Hoeveel kosjere megillot zijn er dan nodig om elke groep lezers van een megilla te kunnen voorzien? Als het aantal toegestane gasten opeens wordt verminderd, kan dan een aantal vrouwen die al geleerd hebben toch niet meelezen? Wie leest dan hun hoofdstuk voor, zodat toch de hele megilla kan worden gelezen? Kan iedereen op tijd terugreizen voor de avondklok ingaat? Wat gebeurt er als tijdens de lezing de wifi hapert omdat voor een kosjere lezing elk woord moet worden gehoord? Kan er gerateld worden tijdens het noemen van de naam Haman of is dat technisch niet haalbaar?

Er werden oplossingen bedacht, keuzes gemaakt, oproepen voor megillot geplaatst, en in één geval zelfs 120 kilometer gereden om een rol op te halen. Geroutineerde lezers werden benaderd, nieuwe lezers opgeleid, de gehele megilla werd uiteindelijk verdeeld onder negen vrouwen op verschillende adressen. Posters maken, promotie rondsturen, techniek testen en een generale repetitie met name voor het controleren van goed beeld en geluid: het oefenen met het op tijd muten en unmuten van de juiste microfoon, met het spotlighten van de juiste webcam. Voor nieuwe lezers ook de uitgelezen kans om te moeten presteren met publiek erbij, wat toch echt heel anders is dan thuis in je eentje oefenen. 

Jansje Stodel houdt een introductie voor het lezen van de megilla tijdens de vrouwenlezing op Zoom op 25 februari 2021

En dan valt er niets meer aan te doen en is het verder biejdee sjamajiem, in Zijn handen. De lezers zitten klaar, onder meer prachtig verkleed als kunstenares Frida Kahlo of met een mooie hoed op. De Zoom stroomt vol met belangstellende vrouwen, 65 participanten (wat met meerdere toehoorders per computerscherm al snel neerkomt op 100 bezoekers), en het is zo ver. De techniek hapert wat waardoor het welkomstwoord namens de organisatie wegvalt, maar dat is zo weer vergeten want Jansje Stodel introduceert de lezing met een mooi verhaal en zingt de voorberachot prachtig. Ook hoofstuk één wordt door haar ingezet, waarna alle vrouwen aan de beurt komen en Asjkenazisch of Portugees-Sefardisch hun hoofdstuk voordragen. Na de (Portugese) naberachot volgt naar de traditie het lied Sjosjanat Ja’akov en is er ook nog een verrassingssketch over nertsen en corona, waarna het officiële gedeelte is afgelopen en wie wil met elkaar kan napraten. Enthousiaste reacties volgen en de stemming is goed en feestelijk, het voelt dit jaar nu toch als Poeriem! De organisatie is blij dat het een succes was en alle moeite waard.

Deel dit artikel.
Over A. Pereira 2 Artikelen
Mevrouw A Pereira is universitair opgeleid tot beta-wetenschapper. Haar Joodse opvoeding begon liberaal, en werd na een paar jaar orthodox. Belangrijk voor haar in het jodendom zijn vooral de onderliggende waardes, en het plezier in de beleving.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*