Arendt in Den Haag

Print Friendly, PDF & Email

Bestaat het dan toch, de ‘banaliteit van het kwaad’? De term werd gemunt door Hannah Arendt in haar boek Eichmann in Jeruzalem naar aanleiding van het Eichmann-proces. Arendt wilde daarmee aangeven dat een verklaring voor de gruwelen van de Sjoa niet altijd gezocht hoeft te worden in kwaadaardigheid van individuen. Bij Eichmann meende ze gezien te hebben dat een ijverig en gezagsgetrouw karakter volstaat om mee te draaien in een perfecte bureaucratische moordmachine. Zo alledaags kan het kwaad eruitzien, aldus Arendt.

Haar visie vond lange tijd brede weerklank, maar is door recenter historisch onderzoek achterhaald geraakt. Eichmann bleek geen apolitieke bureaucraat te zijn, maar een fanatieke aanhanger van de nazi-ideologie die hij met graagte wilde verwezenlijken. De banaliteit van het kwaad is daarom als verklaring voor de Sjoa minder geloofwaardig geworden.

Waar die fatale alledaagsheid weer iets van zijn verklarende relevantie terugkrijgt, is in de toeslagenaffaire. Onschuldige mensen zijn daarbij jarenlang in wrede ellende gestort door een blind doordenderende bureaucratie, gerund door mensen die ‘gewoon’ hun werk deden.

De banaliteit van het kwaad gedijt kennelijk goed bij heel strakke regelgeving en op hol geslagen efficiency-denken. Daar had het naziregime volgens huidige historici minder van dan we een tijd lang dachten. Maar onze eigen arbeidsorganisaties hebben daar misschien meer van dan we willen geloven.

Deel dit artikel.
Over Naud van der Ven 3 Artikelen
Naud van der Ven studeerde geschiedenis. Via studies accountancy en informatica werd hij kwaliteitsmedewerker bij de gemeente Amsterdam. Hij promoveerde in 2006 op een proefschrift over Emmanuel Levinas en organisaties. Sindsdien geeft hij workshops over de vraag “Wat gebeurt er als de ene mens denkt voor de andere?”, waarin de filosoof Levinas en het verschijnsel ‘denkschaamte’ centraal staan. De weerslag daarvan is ook terug te vinden op zijn website www.naudvanderven.nl.

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*